Η
θέση της γυναίκας στην αρχαία Σπάρτη
κατά την περίοδο της κλασσικής περιόδου κατά την γνώμη μου είναι η θέση που θα
ήθελε να έχει η σύγχρονη γυναίκα του 21ου αιώνα.
Οι γυναίκες της
αρχαίας Σπάρτης ήταν γυναίκες που διέφεραν από τις υπόλοιπες γυναίκες της
κλασσικής περιόδου. Είχαν ξεχωριστή θέση, ήταν ενεργά μέλη της κοινωνίας και
δεν ασχολούνταν αποκλειστικά με τον καλλωπισμό τους όπως άλλες γυναίκες της
περιόδου(για παράδειγμα οι γυναίκες στην αρχαία Αθήνα ) Στην αρχαία Σπάρτη
θεωρούσαν ότι οι Λακεδαιμόνιοι ανήκαν στην πολιτεία. Τα κορίτσια αναθρέφονταν
από μικρά με σκοπό μεγαλώνοντας να γεννήσουν γερούς άνδρες και άξιους
πολεμιστές για την πόλη τους. Διδάσκονταν όσο ήταν μικρές μουσική, γραφή και
ανάγνωση. Οι γυναίκες δεν μπορούσαν να γίνουν στρατιώτες αλλά να γεννήσουν τους
στρατιώτες της επόμενης γενιάς. Οι Σπαρτιάτισσες θεωρούνταν πιο δυνατές
γυναίκες από τις Αθηναίες.
Παντρεύονταν νωρίς σύμφωνα με τον Ξενοφώντα
και τον Λυκούργο. Αυτό γινόταν κυρίως για να γεννούν υγιή και δυνατά τέκνα.
Είχαν συγκεκριμένη διατροφή και άσκηση για να προετοιμάσουν το σώμα τους πριν
γεννήσουν. Επίσης στην Σπάρτη ο πατέρας
με τον γαμπρό συζητούσαν για το γάμο ενώ η γυναίκα δεν είχε λόγο. Στην αρχαία
Σπάρτη υπήρχε αναμφισβήτητα ο θεσμός της μονογαμίας δηλαδή ένας άνδρας είχε
δικαίωμα μόνο μια γυναίκα να παντρευτεί, για να παντρευόταν άλλη έπρεπε να
χωρίσει την προηγούμενη σύζυγο.
Γενικότερα, οι
πληροφορίες για τη ζωή των Σπαρτιατισσών είναι λίγες. Για την απομονωμένη αυτή
πόλη της Λακωνικής. Βέβαια, είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός ότι εγραψαν πολλοί συγγραφείς με μεγάλο σεβασμό
για τη Σπάρτη. Μια πόλη μια αντί Αθήνα- όπου βασίλευε η ισότητα και η τάξη.
Μέσα στα έργα σπουδαίων συγγραφέων της εποχής έγινε λόγος για την ελευθερία των
Σπαρτιατισσών. Οι Σπαρτιάτισσες φημίζονταν για το δυναμισμό, την ισχύ και την
ελευθερία τους. Υπήρχε βέβαια και η άλλη πλευρά για τη ζωή αυτών των γυναικών,
εμφανίζονται οι περίφημες, δήθεν, ελεύθερες φαινομηρίδες να υφίστανται μύρια
περιορισμούς και ταπεινώσεις στους χώρους της πόλης τους.156 Ο Αριστοτέλης
έκανε λόγο για την «παραμέληση» των γυναικών της Σπάρτης. Η πόλη ήταν
διηρημένη, αφ’ ενός στον πληθυσμό των ανδρών και αφ’ ετέρου στον πληθυσμό των γυναικών.
Υπήρξαν αρκετά ερωτήματα ως προς τη θέση της γυναίκας στην αρχαία Σπάρτη, αν
λοιπόν οι γυναίκες ασκούνταν δημόσια ή όχι, εκτός των οικιών τους ή αν ήταν
ελεύθερες να μετέχουν ή όχι στις ποικίλες τότε θρησκευτικές τελετές κλπ. Όπως
σ’ όλες τις πόλεις, οι Ελληνίδες και συνεπώς και οι Σπαρτιάτισσες δεν ασκούσαν
καμία εξουσία. Παρά τα κατά καιρούς γραφόμενα περί της προωθημένης θέσης των
γυναικών στη Σπάρτη, στην πραγματικότητα ούτε η εκλογή τους ως εφόρων
προβλεπόταν από τους νόμους, ούτε δικαιούνταν να λαμβάνουν μέρος στις
συνελεύσεις της γερουσίας. Συνεπώς οι Σπαρτιάτισσες δεν είχαν θέση στο χώρο του
δημοσίου δικαίου.
Παρ’ όλα αυτά, Με το πέρασμα των χρόνων οι
Σπαρτιάτισσες απέκτησαν ισχύ και αυτό οφειλόταν στο γεγονός ότι μειώθηκε ο
αριθμός των ανδρών αλλά και ιδίως χάρη στο νόμο του Επιταδέα όπου συγκέντρωναν
στα χέρια τους μεγάλες περιουσίες. Έτσι λοιπόν ως επίπροικοι, αλλά και ως
επίκληροι ήταν περιζήτητες.Οι γυναίκες της Αρχαίας Σπάρτης δεν φημίζονταν και
για την ιδιαίτερη μόρφωσή τους, ελάχιστες γνώριζαν γραφή και ανάγνωση όπως
συνέβαινε και με τους συζύγους τους. Ο νομοθέτης της Σπάρτης Λυκούργος επέβαλε
στις γυναίκες να ασκούνται όχι γιατί ήθελε να τις εξισώσει με τους άνδρες και
τις θεωρούσε και αυτές ελεύθερους ανθρώπους αλλά επειδή επιθυμούσε να τις
οδηγήσει στο ίδιο επίπεδο με τους άνδρες δηλαδή να είναι ισχυρές σωματικώς για
να γεννούν υγιή παιδιά που στο μέλλον θα ήταν ικανοί υπερασπιστές της Σπάρτης
αυτό λοιπόν ήταν μια ακόμη ταπείνωση των γυναικών.
Οι γυναίκες μέχρι την ώρα του γάμου τους
μπορούσαν να αθλούνται δημόσια. Ύστερα αναλάμβαναν τα χρέη που είχαν όλες οι
γυναίκες, την ανατροφή των παιδιών, τη φροντίδα του συζύγου. Αυτές οι γυναίκες
δεν είχαν θηλυκότητα και δεν φημίζονταν για την τρυφερότητά τους. Ποτέ οι
Σπαρτιάτισσες δεν φορούσαν ακριβά ενδύματα, ούτε κοσμήματα ούτε χρησιμοποιούσαν
καλλυντικά. Ακόμη και όταν έχαναν ένα οικείο πρόσωπο δεν τους επιτρεπόταν να
πενθήσουν παραπάνω από έντεκα ημέρες και αυτό γιατί ο υπερβολικός
συναισθηματισμός δεν ήταν συμπαθής σ’ έναν πολεμικό λαό. Μερικές ακόμα διαφορές
που έχουν οι γυναίκες της αρχαίας Σπάρτης με τις γυναίκες της αρχαίας Αθήνας αφορούν
τον γάμο. Στη Σπάρτη συνηθίζονταν
η αρπαγή των
γυναικών από τους άνδρες, πράγμα άγνωστο στην αθηναϊκή κοινωνία. Στο σπίτι του
γαμπρού όπου μεταφέρονταν η κοπέλα, την αναλάμβανε μία γυναίκα του σπιτιού η νυμφεύτρια. Της έκοβε τα
μαλλιά και την έντυνε με αντρικά ρούχα. Τη νύχτα την επισκεπτόταν ο γαμπρός με
σκοπό να συνευρεθούν. Αυτός ο γάμος συνήθως έμενε για μερικά χρόνια κρυφός. Το
πιθανότερο είναι να πρόκειται για «γάμο
υπό δοκιμή». Αν από το γάμο αυτό δεν προέκυπταν απόγονοι, που ήταν
το ζητούμενο, τότε ο γάμος λυόταν. Ενδέχεται όμως να κρατούνταν μυστικός ο
γάμος, εάν ο άνδρας δεν είχε συμπληρώσει το τριακοστό έτος. Ο λόγος ήταν ότι
απαγορευόταν να ζήσει το ανδρόγυνο μαζί, πριν την συμπλήρωση της παραπάνω
ηλικίας από τον ίδιο. Να προσθέσουμε επίσης ότι οι Σπαρτιάτισσες, λόγω της
αγωγής τους δεν ασχολούνταν με την οικιακή οικονομία. Δεν καταπιάνονταν με το
νοικοκυριό και τις ασχολίες του σπιτιού. Με τις δουλειές αυτές καταπιάνονταν το
υπηρετικό προσωπικό. Οι δούλες δηλαδή.
Εδώ παρατηρούμε μία ακόμη διαφορά
νοοτροπίας σε σχέση με τις Αθηναίες νοικοκυρές που έχουν επιφορτισθεί οι ίδιες
τα του οίκου τους. Οι Σπαρτιάτισσες όσο αναφορά την κοινωνική τους θέση και τα
πολιτική τους ζωή εμφάνιζαν και εκεί πολλές διαφορές με τις γυναίκες στην
αρχαία Αθήνα. Τα κορίτσια μετά τη γέννησή τους παραδίδονταν
στην οικογένειά τους για να ανατραφούν, εφόσον δεν παρουσίαζαν κανενός είδους
καχεξία ή δυσμορφία. Σε αυτή την περίπτωση τα εξέθεταν, όπως και τα αντίστοιχα
δύσμορφα και καχεκτικά αγόρια στους Αποθέτες . Η
διαφορά σε σχέση με την Αθήνα ήταν ότι η απόφαση για την έκθεση των βρεφών δεν
αποτελούσε ιδιωτική υπόθεση του πατέρα, αλλά ανέκκλητη απόφαση της Γερουσίας.
Ήταν δηλαδή κρατική υπόθεση, εντασσόμενη στα πλαίσια του ευγονισμού, που συνιστούσε την
επιλεκτική προτίμηση στα υγιή και αρτιμελή παιδιά. Από κάποια ηλικία και μετά η
πολιτεία, που θεωρούσε κτήμα της όλα τα παιδιά των Σπαρτιατών, αναλάμβανε την
αγωγή των νεαρών κοριτσιών. Η εκπαίδευσή τους δεν διέφερε από εκείνη των
αγοριών. Οι Σπαρτιάτισσες δεν είχαν άμεση συμμετοχή στο πολιτικά δρώμενα της
πόλης τους. Αναμφισβήτητα όμως απολάμβαναν μεγαλύτερη ελευθερία από τις γυναίκες της Αθήνας. Ασκούσαν αναμφίβολα επιρροή στους άνδρες τους.
Όμως, η θεώρηση της Σπάρτης ως γυναικοκρατούμενης πόλης,
έχει να κάνει περισσότερο τόσο με τη σχετική ελευθερία των γυναικών όσο κυρίως
με τη ανεξάρτητη οικονομική τους θέση στη Σπαρτιατική πολιτεία.
ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΣΣΕΣ ΑΘΗΝΑΙΕΣ
Όπως διαπιστώνουμε η θέση της
γυναίκας στις πόλεις των Αθηνών και της Σπάρτης, στο πλαίσιο της οικογενειακής,
της κοινωνικής και πολιτικής ζωής διέφερε σημαντικά.
Στη Σπάρτη είδαμε ότι η λιτή
σπαρτιατική αγωγή των γυναικών αντανακλούσε τη θέση τους στην κοινωνία, με
βασικότερο χαρακτηριστικό την ενσωμάτωσή τόσο των ιδίων, όσο και των ανδρών σε
μία ευρύτερη λειτουργικά κοινωνική ομάδα με γνώμονα το συμφέρον του κράτους.
Ένα ακόμα ενδιαφέρον γεγονός που σχετίζεται με τις γυναίκες στην αρχαία Σπάρτη
και την σχέση που είχαν με τους συζύγους τους είναι το εξής ότι Οι Σπαρτιάτες έβλεπαν τις γυναίκες στο φως της ημέρας όταν
έκαναν παιδιά Αφού περνούσε λίγη ώρα μόνο μαζί της, έπρεπε να αναχωρήσει
διακριτικά για να κοιμηθεί εκεί όπου κοιμόταν συνήθως, δηλαδή μαζί με άλλους
άντρες και αυτή ήταν η πρακτική που θα ακολουθούσε από τούδε και στο εξής.
Μπορούσε να επισκέπτεται κρυφά τη νεόνυμφη, φοβισμένος και παίρνοντας όλες τις
προφυλάξεις, γιατί ήταν ντροπή να τον αντιληφθεί κάποιος στο σπίτι. Η νύφη
ταυτοχρόνως μηχανεύονταν τεχνάσματα και τον βοηθούσε να καταστρώσει σχέδια,
ώστε να μπορούν να συναντιούνται απαρατήρητοι τις κατάλληλες στιγμές. Κι αυτό
δε γινόταν για ένα μικρό διάστημα, αλλά όσο ήταν απαραίτητο μέχρι να αποκτήσουν
παιδιά. Νωρίτερα δεν μπορούσαν να δουν τις γυναίκες τους στο φως της ημέρας.
Τέτοιες συναντήσεις δεν ήταν μόνο μια άσκηση αυτοελέγχου και αυτοσυγκράτησης,
αλλά σκοπό είχαν να είναι οι σύντροφοι γόνιμοι, πρόθυμοι για έρωτα και έτοιμοι
για συνουσία, αντί να είναι κορεσμένοι και χλωμοί από την απεριόριστη ερωτική
δραστηριότητα.
Πολλοί ήταν εκείνοι που σχολίαζαν για τις Σπαρτιάτισσες ότι όχι
μόνο είχαν άποψη, που δεν φοβόντουσαν να εκφράσουν δημόσια, αλλά σε ορισμένες
περιπτώσεις ανάγκαζαν τους συζύγους τους να τις αποδεχθούν! Η θέση της γυναίκας στο μεγαλύτερο τμήμα του
αρχαίου Ελληνικού κόσμου και ιδιαίτερα στην Αθήνα, ήταν παρόμοια με την
σημερινή κατάσταση των γυναικών στα υπανάπτυκτα κράτη. Οι γυναίκες νυμφεύονταν
αποκλειστικά για σκοπούς τεκνοποίησης των νόμιμων κληρονόμων, καθώς η σεξουαλική
ευχαρίστηση αναζητείτο στον αγοραίο έρωτα σε σαφώς μονόπλευρες σχέσεις στις
οποίες κυριαρχούσε το ενήλικο αρσενικό. Οι σύζυγοι και κόρες των πολιτών
αποκλείονταν από όλες τις δημόσιες και πνευματικές δραστηριότητες, παρέμεναν
εντός της οικίας και δεν είχαν τη δυνατότητα να ασκηθούν. Οι γυναίκες δεν
μπορούσαν να κληρονομήσουν, ή να έχουν περιουσία και δεν θεωρείτο αναγκαίο να
τους παρασχεθεί η στοιχειώδης εκπαίδευση.
Η κατάσταση των γυναικών στην
Σπάρτη κρίνεται με βάση το σκηνικό αυτού του ουσιαστικά «εχθρικού»
περιβάλλοντος, όπου οι γυναίκες θεωρούντο «κατάρα για την ανθρωπότητα» και «πανούκλα χειρότερη από πυρκαγιά ή οποιαδήποτε
οχιά» (Ευριπίδης)
. Οι αρχαίες Σπαρτιάτισσες δεν ήταν τόσο ελεύθερες όσο οι σύγχρονες
γυναίκες. Οι κύριοι ρόλοι τους στην κοινωνία, ήταν της συζύγου και μητέρας. Οι
πατέρες επέλεγαν τους συζύγους γι’ αυτές και δεν είχαν το δικαίωμα του εκλέγειν
και εκλέγεσθαι. Παρ’ όλα
αυτά, απολάμβαναν τέτοιας κοινωνικής θέσης και δικαιωμάτων που ήταν
«σκανδαλώδη» για το σύνολο του αρχαίου κόσμου.
Επιπλέον, ο Πλάτων επισημαίνει στον Πρωταγόρα ότι η
εκπαίδευση δεν ήταν καθαρά σωματική. Στην Σπάρτη «δεν ήταν μόνο οι άνδρες αλλά και οι γυναίκες
που υπερηφανεύονταν για την πνευματική καλλιέργειά τους». Αυτό
ήταν κάτι περισσότερο από απλή παιδεία…….ήταν συστηματική εκπαίδευση στη
ρητορική και φιλοσοφική σκέψη.
Όταν τα κορίτσια έφθαναν σε σεξουαλική ωριμότητα δεν βιαζόντουσαν να
έλθουν σε γάμο, σε αντίθεση με τα κορίτσια στον υπόλοιπο αρχαίο κόσμο, τα οποία
υπέφεραν ψυχολογικά και σωματικά, υφιστάμενα σωματικές βλάβες από το πρόωρο σεξ
και συχνά πέθαιναν κατά την λοχεία. Αντίθετα οι Σπαρτιατικοί νόμοι ανέφεραν
ρητά ότι τα κορίτσια πρέπει να παντρεύονται μόνο εφόσον ήταν σε ηλικία
κατάλληλη να «απολαύσουν
τον έρωτα». Η λογική ήταν απλή…..για τα νεαρά κορίτσια που δεν
ήταν ακόμη έτοιμα ψυχολογικά για σεξουαλική επαφή, το σεξ αποτελούσε ουσιαστικά
μια «πράξη βίας».
Είναι πολύ σημαντικό το γεγονός ότι οι Σπαρτιάτες καταδίκαζαν τη βία στο γάμο
και θεωρούσαν το σεξ με παιδιά ως «πράξη βίας». Τα κορίτσια στην Σπάρτη δεν παντρευόντουσαν πολύ
μεγαλύτερους άνδρες, πρακτική η οποία ήταν συνήθης σε άλλες Ελληνικές πόλεις.
Εκτιμάται ότι οι περισσότερες γυναίκες Σπαρτιάτισσες ήταν μόνο τέσσερα έως
πέντε έτη νεώτερες από τους συζύγους τους. Το δε γεγονός του ενδιαφέροντος της
Σπάρτης για την γέννηση υγιών παιδιών δεν αναιρεί την προστασία των κοριτσιών
από τις αρχές του γάμου.
Κάτι ακόμα το οποίο με κάνει να
θαυμάζω ακόμα περισσότερο τον δυναμισμό των Σπαρτιατισσών είναι ότι όταν οι άρρενες πολίτες της Σπάρτης ήταν υποχρεωμένοι
να αφιερώνουν τη ζωή τους στις στρατιωτικές και άλλες μορφές της δημόσιας
υπηρεσίας, οι οικοδέσποινες της Σπάρτης φρόντιζαν τα κτήματα των συζύγων τους.
Αυτό σήμαινε ότι οι Σπαρτιάτισσες έλεγχαν τον οικογενειακό πλούτο και στην
πραγματικότητα, το σύνολο της αγροτικής οικονομίας (το εμπόριο και οι
κατασκευές ήταν στην αρμοδιότητα των περίοικων).
Επιπροσθέτως, η απάντηση της συζύγου του βασιλιά
Λεωνίδα μας κάνει να καταλαβαίνουμε γιατί οι γυναίκες των άλλων πόλεων δεν
απολάμβαναν την ίδια ελευθερία και κοινωνική θέση σαν τις γυναίκες της Σπάρτης.
Καθώς λέγεται ότι μόνο στη
Σπάρτη οι γυναίκες διέθεταν οικονομική δύναμη και επιρροή στους συζύγους τους και Τα κορίτσια ασχολούνταν με τον αθλητισμό και ελάμβαναν
δημόσια εκπαίδευση εν αντιθέσει με άλλες πόλεις, όπου οι περισσότερες γυναίκες
ήσαν τελείως αγράμματες.
Όταν η σύζυγος του βασιλέα Λεωνίδα ρωτήθηκε γιατί οι
Σπαρτιάτισσες ήταν οι μόνες γυναίκες στην Ελλάδα που «κυβερνούν» τους συζύγους
τους, η Γοργώ απάντησε
«επειδή
είμαστε οι μόνες γυναίκες που γεννούν άνδρες». Με άλλα λόγια, μόνο οι
άνδρες που είχαν την αυτοπεποίθηση να δεχθούν τις γυναίκες ως ίσες ήσαν
πραγματικοί άνδρες.
Αξίζει
ακόμα να αναφερθεί το γεγονός ότι
το πρώτο
καταγεγραμμένο ποίημα αγάπης γράφτηκε από Σπαρτιάτη ποιητή για τις
Σπαρτιάτισσες κόρες.
Σε καμία άλλη αρχαία Ελληνική πόλη οι γυναίκες ήταν τόσο καλά ενταγμένες στην κοινωνία. Είναι τελικά ένας από τους λόγους (ο βασικότερος) που η Σπάρτη μεγαλούργησε, μονοπώλησε την κυριαρχία στην αρχαία Ελλάδα και θεωρείται διαχρονικά η πόλη των ανδρείας.
Σε καμία άλλη αρχαία Ελληνική πόλη οι γυναίκες ήταν τόσο καλά ενταγμένες στην κοινωνία. Είναι τελικά ένας από τους λόγους (ο βασικότερος) που η Σπάρτη μεγαλούργησε, μονοπώλησε την κυριαρχία στην αρχαία Ελλάδα και θεωρείται διαχρονικά η πόλη των ανδρείας.
Σύμφωνα με αυτά που γράφονται η γυναίκα
στην αρχαία Σπάρτη ήταν
πολύ πιο χειραφετημένες από τις υπόλοιπες γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας,
ξεφεύγοντας από την ανδρική «κηδεμονία». «Κλειδί» για αυτό φαίνεται πως ήταν η
μητρική ιδιότητα: Στην αρχαία Σπάρτη, που έδινε τόσο μεγάλη σημασία στην αξία
των ανδρών ως πολεμιστών, ήταν τεράστιας σημασίας η τεκνοποίηση,
έτσι ώστε να διατηρείται σε υψηλά επίπεδα το έμψυχο στρατιωτικό δυναμικό της
πόλης.
Καθώς η τεκνοποίηση παίζει κύριο ρόλο στην κοινωνία της
Σπάρτης και γυναίκες είναι αυτές που εξασφαλίζουν την γέννηση αγοριών τα
οποία έπειτα από εκπαίδευση θα αποτελούν την δύναμη και την προστασία της
πόλης. Συνεπώς είναι ξεκάθαρο γιατί οι γυναίκες ήταν απαραίτητες. Αυτή η ανάγκη
για την γέννηση παιδιών (κυρίως αρσενικού φύλου διότι τα αγόρια ήταν πιο
χρήσιμα επειδή μπορούσαν να πολεμούν μετά την κατάλληλη εκπαίδευση) όλο αυτό
οπότε οδήγησε στην δημιουργία ενός θεσμού. Ο
θεσμός της πολυανδρίας, η θέσπιση της οποίας αποδίδεται στον ίδιο τον
θρυλικό νομοθέτη Λυκούργο. Η πολυανδρία συνιστά σπάνια μορφή πολυγαμίας, όπου η σύζυγος
τεκνοποιούσε νομίμως με περισσοτέρους συζύγους ταυτόχρονα. Η σπαρτιατική
πολυανδρία είχε εντυπωσιάσει τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα και τους αθηναϊκούς
φιλοσοφικούς κύκλους των αρχών του 4ου
π.Χ. αιώνα. Τον επόμενο αιώνα, ο Πολύβιος καταγράφει στην Σπάρτη και την αρχαιότερη
γνωστή μαρτυρία για την λεγόμενη «αδελφική πολυανδρία», όπου οι πολυάριθμοι
σύζυγοι της Σπαρτιάτισσας είναι εξ αίματος αδελφοί ή στενοί φίλοι. Σε αυτό το
σχήμα οργάνωσης της οικογένειας η περιουσία παραμένει αδιαίρετη και η πατρότητα
των τέκνων (τα οποία θεωρούνται κοινά) ασκείται συλλογικά. Όμως, στην Σπάρτη η
συλλογική άσκηση της πατρικής εξουσίας είναι νόμιμη και συνηθισμένη.
Ένα άλλο πράγμα που μας κάνει να
καταλαβαίνουμε την τεράστια διαφορά ανάμεσα στις γυναίκες της αρχαίας Σπάρτης
και τις υπόλοιπες γυναίκες την κλασσικής περιόδου είναι ο θαυμασμός που έδειξαν
κάποιοι ιστορικοί και ποιητές. Παραδείγματα όπως αυτό της Γοργούς και της
Αργείας αναγκάζουν τον Ηρόδοτο να γράψει με θαυμασμό για αυτές τις γυναίκες
πράγμα περίεργο για αρχαίο Ελληνα συγγραφέα.
ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΣΠΑΡΤΙΑΤΙΣΣΕΣ
Ο Ηρόδοτος περιγράφει ορισμένα σπαρτιατικά έθιμα σαν να ήταν ανοίκεια και
εξωτικά. Επομένως δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι οι Σπαρτιάτισσες
καταλαμβάνουν συλλογικά και ατομικά την πιο περίβλεπτη θέση ανάμεσα στις
γυναίκες όλων των ελληνικών κοινοτήτων που μνημονεύει. Ο ποιητής Ίβυκος
(λυρικός ποιητής του 6ου αιώνα π.Χ. από το Ρήγιο της Κάτω Ιταλίας) επινόησε για
τις Σπαρτιάτισσες το χαρακτηρισμό φαινομηρίδες, από το γεγονός ότι φαίνονταν οι
μηροί τους. Ένας χαρακτηρισμός που στο εξής συχνά θα χρησιμοποιηθεί από τους
εχθρούς του σπαρτιατικού τρόπου ζωής. Ο Ευριπίδης μάλιστα σχεδόν
απροκάλυπτα επιχειρεί να τις διαπομπεύσει.
Τέλος , πιστεύω
πραγματικά ότι αν γεννιόμουν κατά την διάρκεια της κλασσικής περιόδου, θα
επέλεγα χωρίς αμφιβολία να είμαι γυναίκα Σπαρτιάτισσα. Μέσα
στα έργα σπουδαίων συγγραφέων της εποχής έγινε λόγος για την ελευθερία των
Σπαρτιατισσών. Οι Σπαρτιάτισσες φημίζονταν για το δυναμισμό, την ισχύ και την
ελευθερία τους. Ποια σύγχρονη γυναίκα δεν θα ήθελε να φημίζεται για αυτά και να
έχει τέτοιες αρετές ? Πολλοί θα είναι βέβαια αυτοί που θα πουν ότι οι
Σπαρτιάτισσες δεν έπαψαν να ζουν στην καταπίεση όμως το θετικό είναι ότι ίσως
εξαιτίας τους υπάρχει σήμερα η εξίσωση των δύο φύλων διότι αυτές ήταν που
κατάλαβαν το σημαντικό έργο που κάνουν (τεκνοποίηση) και με τον τρόπο τους
έκαναν και την ίδια την κοινωνία, τους συζύγους τους να καταλάβουν και να
εκτιμήσουν την πραγματική τους αξία. Οι Σπαρτιάτισσες ήταν άξιες γυναίκες και
διέφεραν από τις υπόλοιπες λόγω του δυναμισμού που διέθεταν και μάλλον λόγω της
έλλειψης τρυφερότητας. Ηταν κυριολεκτικά και μεταφορικά πολεμίστριες.
Προσπάθησαν και κατάφεραν παρά την εποχή που ζούσαν και την πόλη, γιατί δεν
πρέπει να ξεχνάμε ότι η αρχαία Σπάρτη ήταν μια πόλη που είχε ως βασική αρχή την πειθαρχία, κατάφεραν να πάρουν την
αναγνώριση που έπρεπε και γενικότερα ήταν πιο ευνοημένες από άλλες
γυναίκες της ίδιας περιόδου. Κατόρθωσαν να κυβερνούν τους συζύγους τους επειδή
πίστευαν ότι μόνο οι άνδρες που έχουν αυτοπεποίθηση μπορούν να δεχθούν τις
γυναίκες ως ίσες, ήταν πραγματικοί άνδρες.
ΠΗΓΕΣ:
4. https://www.briefingnews.gr/ethnika/i-thesi-tis-gynaikas-stin-arhaia-athina-kai-stin-arhaia-sparti
ΕΡΓΑΣΙΑ
ΙΣΤΟΡΙΑΣ Α1
21/04/2020